Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:20:40.631097+00:00

Янгы Разилешив: Ягьудилеге

Янгы Разилешив: Ягьудилеге

1. Баш Сёз

1. Ягьудилеге

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Ягьудилеге

Ягьудилеге

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Баш Сёз

Ягьудилеге язылгъан кагъыз

Ягьудилеге

Бу кагъыз, оьзлер Исагъа иман салса да, Месигьге бакъгъан якъдагъы аминлигини ва алдагъы иманыны орталыгъында эки гёнгюллю болуп токътагъан ягьудилер учун язылгъан. Муна шо саялы да кагъызны автору ягьудилени иманыны ва Исагъа иман салгъанланы иманыны арасындагъы башгъалыкъланы уьстюнде тындырыкълы кюйде токътай. О Мусаны Къанунуна, исрайыл халкъыны тарихинде о тутгъан агьамиятлы ерге тийишли къыйматын бере. Шо бир вакътини ичинде кагъызда Эсги Разилешивню заманында болуп гетген бары да агьвалатлар Аллагьны инсанлар учун ойлашылгъан ва алданокъ онгарылгъан хабары гьисапда маъналы болуп токътагъаны айрыча эсгериле. Иса булан бирче бу дюньягъа нечик буса да бир янгылыкъ гелген. Исрайылны халкъы Аллагь учун этген къурбанлары бир инсанны да даимге айыпдан къутултмагъа болмагъан. Шо саялы да гьар заман къурбанлар этмеге тюше болгъан, шо къурбанлар да инсанлагъа йылдан йылгъа оланы гюнагьларын эсге салып тура болгъан. Амма Месигьге «… гьар гюн къурбан этмеге гьажатлы тюгюл. Оьзюн къурбан этген заманда, О барыбыз да учун бир керен ва гьар замангъа къурбан этди» (7:27). О бизин гьар даимге Аллагьны алдындагъы айыбыбыздан азат этди. Гёрюнюп турагъаны йимик, бу кагъызны алгъан Исагъа иман салгъанланы жыйыны Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабарны иманы булан къабул этген. Амма жыйындагъыланы Иса Месигь булан байлавлу болгъан умутун бир зат да осаллашдырмасын учун, кагъызны авторуна олагъа къайтып къайтып насигьат берип турмагъа тюше.

Бу кагъыз Исагъа иман салгъанланы жыйынындагъыланы бир бирин ругьландырмагъа, оьзлени жыйынындагъы ибадатда чакъда чакъда ортакъчылыкъ этмеге чакъыра. Олар гьар гюнлюк яшавунда да, оьзлени гьызарлайгъан, азап чегеген заманында да иманындан тайышмай токътап турмагъа тарыкълар. Олар оьзлени къаравларына ахыр гюнлерине ерли арт бермеген иманны игитлерини яшавуну кёп санавдагъы уьлгюлеринден ругьланып болалар.

1

Аллагь Уланындан таба сёйледи

1^1Бырынгъы заманларда Аллагь бизин ата бабаларыбыз булан пайхаммарлардан таба кёп керенлер ва гьар тюрлю къайдаларда сёйледи. 2Бу ахыр заманларда да О Уланындан таба бизин булан сёйледи. О бары да затын Уланына варисликге берди ва бир заманларда Ондан таба аламны да яратды+. 3Уланы Атасыны макътавлугъуну нюрю болуп токътай ва Оьзю Аллагьны барлыгъын гёрсете. Къудратлы сёзю булан О бары затны сакълап тура. Бизин гюнагьларыбыздан тазалап, О кёклерде Оьр болгъан Аллагьны онг ягъында олтурду+. 4Оьзюне къоюлгъан ат малайиклени атларындан оьрге чыкъгъанда йимик, Оьзю де олардан оьрге чыкъды+.

5Аллагь бир малайикге де булай айтмады:

Сен Мени Уланымсан. Мен бугюн Сени Атанг болдум.

Яда:

Мен Ону Атасы болажакъман, О да Мени Уланым болажакъ+.

6Оьзюню бютюн аламдан да алда тувгъан Уланын дюньягъа йиберип, Аллагь булай айтды:

Аллагьны бары да малайиклери Огъар сужда этсинлер+.

7Малайиклени гьакъында да Аллагь булай айтды:

О Оьзюню малайиклерин елге ошайгъан, къуллукъчуларын да
отну ялынына ошайгъан этди+.

8Амма Уланына булай айтды:

Сени тахынг гьар даим де болажакъ, гьей Аллагь! Сени пачалыгъынгда адилли кюйде ёлбашчылыкъ этилежек.

9Сен адилликни сюйдюнг, яманлыкъны гёрюп ярамадынг.

Шо саялы да Аллагь, Сени Аллагьынг, ёлдашларынгдан
эсе Сагъа артыкъ сююнч берди+.

10Аллагь дагъы да булай айтды:

Я Рабби! Башлап Сен ерни кюрчюсюн салдынг. Кёклени де Сен
къолларынг булан яратдынг.

11Ер ва кёклер ёкъ болажакълар, амма Сен даим къалажакъсан.

Олар опуракъ йимик эсгиленип, тозулажакъ.

12Сен оланы опуракъ йимик, чырмап тайдырып, янгылары булан
алышдыражакъсан. Амма Сен алышынмажакъсан ва Сени
йылларынг тюгенмежек!+

13Аллагь бир малайикге бир заманда да булай айтмады:

Душманларынгны Сени аякъ тюбюнге салгъынча, Мени онг
ягъымда олтуруп тур+.

14Малайиклер къутгъарылажакъ адамлагъа къуллукъ этмек учун йиберилген ругьлар тюгюлмю+?

2

Къутгъарылывну гьакъындагъы хабаргъа тергев бакъдырыв

2^1Тюз ёлну тас этмес учун, биз эшитгенлерибизге кёп тергев берип къарамагъа герекбиз. 2Малайиклерден таба билдирилген сёзлер герти болуп чыкъгъан сонг, шо сёзлени юрютмеген ва олагъа тынглавсузлукъ этген гьар адам адилли кюйде жазаланды. 3Биз шолай уллу къутгъарылывгъа агьамият бермей бусакъ, жазадан нечик къутулмагъа болурбуз? Шону чу Раббибиз билдирди ва шону Ондан эшитгенлер бизге гертиледилер. 4Шо хабарны Аллагь гьар тюрлю аламатлар, гьайранлыкълар, муъжизатлар булан ва Оьзюню Ругьуну савгъатлары булан гертиледи. Шо савгъатланы да О инсанлагъа Оьзю сюйген кюйде пайлады+.

Инсанланы къутгъармакъ учун, Месигь олардай болуп къалды

5Биз айтагъан гележекдеги дюньягъа Аллагь малайиклени башчылар этип салмады+. 6Сыйлы Язывларда бирев булай айтгъан ер бар:

Я Рабби, оланы гьакъында ончакъы ойлашмагъа инсанлар
кимдир;
ончакъы гьайын этмек учун олар кимдир?

7Сен янгыз бир къысгъа болжалгъа оланы малайиклерден тёбен
салдынг,
сонг буса оланы макътавлукъну ва гьюрметни тажы булан
безендирдинг.

8Сен бары да затны оланы аякъ тюбюне салдынг!

Аллагь бары да затны инсанлагъа таби этди, олагъа таби болмагъан бир затны да къоймады. Биз буса инсанлагъа бары да зат таби болгъанны гьалиге гёрмейбиз+. 9Амма Иса Аллагьны рагьмусу булан Оьзю гьар ким саялы оьлюмню къабул этди. Биз аз замангъа малайиклерден тёбен салынгъан шо Исаны гёребиз. Гьали О макътавлукъну ва гьюрметни тажы булан безендирилген, неге тюгюл де азап чегип оьлюп гетди+.

10Ону учун ва Ондан таба бары да зат бар. Кёп санавдагъы уланларын Оьзюню макътавлугъуна гелтирмек учун, Аллагь Исаны азаплардан таба камиллешдирме тарыкъ болгъаны тюз де дюр+. 11Инсанланы юреклерин тазалайгъан Иса ва юреклери тазалангъанлар – булар барысы да бир Атадандыр. Шо саялы Иса олагъа къардашларым деп айтмакъдан уялмай+. 12Иса булай дей:

Мен къардашларыма Сени атынгны айтажакъман ва Сени
халкъынг жыйылгъанда, Сагъа макътав этежекмен+.

13Дагъы да О булай айта:

Мен Огъар аркъа таяйман

О да булай дей:

Муна Мен ва Магъа Аллагь берген авлетлер.

14-15Шо авлетлер сандан ва къандан болгъангъа гёре, шолагъа ошап, О инсан болуп къалды. Оьзюню оьлюмюнден таба оьлюмге гьакимлик этегенни, демек иблисни ёкъ этмек учун ва сав оьмюрю оьлюмню къоркъувунда къулчулукъда болгъанланы азат этмек учун, О шо кюйде гелди+. 16О малайиклеге тюгюл, Ибрагьимни наслусундан болгъанлагъа кёмек эте чи! 17Шону учун Иса гьар бир якъдан Оьзюню къардашларына ошамагъа, халкъны гюнагьларындан гечмекде къурбан болмакъ учун, Аллагьгъа къуллукъ этивде рагьмулу ва инамлы баш дин къуллукъчу болмагъа герек эди+. 18Сынавлардан оьтюп, Оьзю азап чекгенине гёре, гьали О сынавлагъа тюшегенлеге кёмек этмеге бола+.

3

Иса Мусадан эсе оьрдюр

3^1Шо саялы, кёклерден этилеген чакъырывну ортакъчысы болгъан иман къардашлар, биз билдиреген иманны Элчиси ва Баш дин къуллукъчу болгъан Исагъа пикругъузну бакъдырыгъыз. 2Муса Аллагьны уьюндеги къуллукъ этивге нечик амин болгъан эди буса, Оьзюне къуллукъ тапшургъан Аллагьгъа Иса да шолай амин болгъан+. 3Уьйню къургъан гишиге уьйден эсе артыкъ гьюрмет этилегенде йимик, Исагъа да Мусадан эсе артыкъ гьюрмет этиле. 4Гьар уьйню бир къурувчусу бола, Аллагь буса бары да затны къурувчусудур. 5Аллагьны бютюн уьюнде Муса инамлы къуллукъчу эди. О кютеген къуллукъ гележекде Аллагь айтажакъ затланы гёрсетмеге герек эди+. 6Месигь, Аллагьны Уланы гьисапда, Атасыны уьюнде инамлы къуллукъчу эди. Эгер де биз тартынмайгъан кююбюзде къалып, оьзю булан оьктем болагъан Месигьдеги умутубузда турсакъ, Ону уьюндегилери биз болурбуз.

Аллагьны халкъы учунгъу рагьатлыкъ

7-8Шо саялы да, Сыйлы Ругь айтагъан кюйде:

Бугюн, эгер де Ону тавушун эшите бусагъыз, исрайыллыланы

Аллагьгъа къаршы турув гюнлеринде йимик, оланы
дангылдагъы сынав гюнлеринде йимик, юреклеригизни
хырчаланма къоймагъыз.

9Онда сизин ата бабаларыгъыз Мени сынап ва тергеп къарадылар ва
къыркъ йылны боюнда олар Мен этген затны гёрюп турдулар.

10Шо саялы Мен бу наслугъа къазапландым. «Олар даим Мени
ёлумдан тайышалар, буйрукъларымны кютмейлер», –
деп айтдым.

11Шону учун Мен къазапланып: «Олар Мени рагьатлыгъымны
ерине бир заманда да гирмеслер», – деп ант этдим+.

12Гьей къардашларым, сакъ болугъуз: сизин биригизни де юрегигиз имансыз ва яман болуп къалмасын, гьакъ Аллагьгъа арт берип къоймагъыз. 13Терсине, гюнагьгъа алданып, биригиз де хырча болуп къалмасын учун, заман Бугюн деп айтылагъан чакъы гюнден гюн бир биригизни ругьландырып туругъуз. 14Эгер башда болгъан иманыбызны ахыргъа ерли сакълап турсакъ, биз Месигь булан бирликде боларбыз.

15Шо гьакъда Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Бугюн, эгер де Ону тавушун эшите бусагъыз, Аллагьгъа къаршы
турув гюнлеринде йимик, юреклеригизни хырчаланма
къоймагъыз+.

16Амма Аллагьны да эшитип, шо къаршы тургъанлар кимлер болгъан? Муса Мисриден чыгъаргъанланы барысы да тюгюлмю дагъы+? 17Къыркъ йылны узагъында Аллагьны шолай къазапландырып тургъанлар кимлер болгъан экен? Шолар гюнагь ишлер этгенлер ва дангылда оьлгенлер сама болмагъанмы экен+? 18Оьзюню рагьатлыгъыны ерине олар бир заманда да гирмеслер деп Аллагь кимге ант этген болгъан экен? Аллагьгъа тынгламагъан адамлар тюгюлмю+? 19Оьзлени имансызлыгъы саялы олар Ону рагьатлыгъыны ерине гирмеге болмадылар+.

4

4^1Амма гьали де геч тюгюл, рагьатлыгъыны ерини гьакъында Аллагьны ваъдасы гючде къала ва бизин гьеч бирибиз де шо рагьатлыгъыны еринден магьрюм болмасын учун, гелигиз, бек сакъ болайыкъ+. 2Шо баш гётергенлеге йимик, бизге де Сююнч Хабар билдирилди. Амма олагъа шо хабар гьеч бир пайда да гелтирмеди, неге тюгюл олар ону иманы булан къабул этмедилер. 3Биз, шо хабаргъа инангъанлар, буса Ону рагьатлыгъыны ерине гиребиз. Инанмагъанланы гьакъында Аллагь Сыйлы Язывларда булай айтды:

Олар Мени рагьатлыгъымны ерине бир заманда да гирмесге

Мен къазапланывум булан ант этдим.

Дюньяны яратгъандан сонг Оьзюню иши тамамланса да, Аллагь шолай айтды+. 4Сыйлы Язывланы башгъа бир еринде еттинчи гюнню гьакъында булай язылгъан чы: «Аллагь, бары да ишлерин тамамлап, еттинчи гюн рагьатлыкъ тапды»+. 5Буса да: «Олар Мени рагьатлыгъымны ерине бир заманда да гирмеслер», – деп язылгъан Сыйлы Язывларда+. 6Шоллукъда, кимлер буса да биревлер онда гирежек. Тек алда оьзлеге Сююнч Хабар билдирилгенлер гирмедилер, неге тюгюл де олар Аллагьгъа тынгламадылар+. 7Аллагь шо саялы башгъа гюн белгилеген ва шо гюнге «Бугюн» деп айтгъан. Арадан шончакъы заман гетип, шо гюнню гьакъында, оьрде эсгерилгенде йимик, Давутну Забур китабында О булай айтды:

Эгер бугюн сиз Ону сесин эшитсегиз, юреклеригизни хырчаланма
къоймагъыз+.

8Эгер Ешия оланы Аллагьны рагьатлыгъыны ерине элтди буса, шондан сонг Аллагь башгъа бир гюнню гьакъында айтып турмас эди+. 9Шо саялы Аллагь еттинчи гюн рагьатлыкъ тапды, Ону халкъы учун бир рагьатлыкъ къалыр. 10Аллагьны рагьатланагъан ерине гиреген гьар ким, Аллагь Оьзюню ишлеринден рагьатланагъанда йимик, оьзюню ишлеринден рагьатланажакъ. 11Шогъар гёре Ону рагьатлыгъыны ерине гирмек учун ва бизин бирибиз де тынглавсузлардан уьлгю алмасын учун, имканлы чакъы бары да затны этейик.

12Неге тюгюл де, Аллагьны каламы жанлы ва иш гёре, о эки де яны оьтеген къайсы къылычдан да итти. О бизге шонча да терен оьте чи, гьатта жанны ругьдан, бувунланы сюеклерден айырып къоя+. 13Яратылгъан бир затны да Аллагьдан яшырылагъаны болмас. Ону алдында бары да зат ачылгъан ва Ону гёзлери бары да затны гёре. Бары да зат учун биз Ону алдында жавап бережекбиз+.

Иса бизин уллу Баш дин къуллукъчубуз

14Бизин кёклеге чыкъгъан уллу Баш дин къуллукъчубуз – Аллагьны Уланы Исабыз бар. Шо саялы, гелигиз, оьзюбюз инанагъан затлардан тайышмай турайыкъ+. 15Баш дин къуллукъчубуз Иса бизин осал ерлерибизни англамагъа бола. Бизин йимик, О да бары да затларда сыналды, амма О гюнагь ишлени этмеди+. 16Шону учун биз Аллагьны рагьмулу тахыны алдына бир янгыз да тартынмайлы гелейик. Гьар гезик кёмекге уьзюрю болгъанда, биз онда рагьмуну алып ва Аллагьны зор яхшылыгъын табып болабыз+.

5

5^1Инсанланы арасындан сайланагъан гьар баш дин къуллукъчу Аллагьгъа инсанлар учун къуллукъ эте. Инсанланы гюнагьлары учун о Аллагьгъа савгъатлар гелтире ва къурбанлар эте+. 2О авамлагъа ва адашагъанлагъа языкъсынма бола, неге тюгюл де ону оьзюнюки де осал ерлери болма бола+. 3Шо саялы да о оьзюню гюнагьлары учун ва халкъны гюнагьлары учун къурбанлар этмеге герек+. 4Оьз заманында Гьарунну танглагъанда йимик, Аллагь биревню тангламагъан буса, о оьзю олай гьюрметли ерни елеп болмас+.

5Шолай Месигь де. Баш дин къуллукъчу да болуп, О Оьзю Оьзюн макътавлу этмеди, амма Ону Аллагь танглады. Аллагь Огъар булай айтды:

Сен Мени Уланымсан. Мен бугюн Сагъа Ата болдум+. 6Сыйлы

Язывланы башгъа бир еринде О да булай айтды:

Мелгьиседекни даражасында болуп, Сен де даимликге дин
къуллукъчусан+.

7Дюньядагъы яшавуну гюнлеринде Оьзюн оьлюмден къутгъарып болагъан Аллагьгъа йылав ва гёзьяшлар булан ялбарып дуалар этди ва Ону дуалары къабул этилди, неге тюгюл де Ону Аллагьгъа этеген гьюрмети зор уллу эди+. 8Аллагьны Уланы болса да, чегеген азапларындан таба Иса Огъар таби болмакъны сынавун топлады+. 9Камилликге етишген сонг да, О Оьзюне тынглавлу болгъан гьар ким учун даимлик къутгъарылывуну себеби болуп токътады+. 10Мелгьиседекни даражасындагъы баш дин къуллукъчу болмагъа Ону Аллагь танглады.

Иманны ёлундан тайышмакъгъа къаршы буварыв

11Бу гьакъда айтмагъа кёп сёзюбюз бар, амма сизге ону англатма тынч тюгюл, сиз тынглап билмейсиз чи дагъы+. 12Сизге оьзюгюзге устазлар болма заман болгъан, амма сизин Аллагьны каламыны биринчи дарсларына уьйретме тарыкъ. Сиз гьали де къатты ашамлыкъ ашамагъа тюгюл, сют ичмеге герексиз+. 13Сют ичип турагъан гьар кимни муъминликни гьакъындагъы уьйретивден англаву болмас, неге тюгюл о яшдыр. 14Къатты ашамлыкъ эсли адамлар учундур. Сынавуну яхшылыгъындан оланы гьакъылы яхшыны ямандан айырып бола+.

6

6^1Шо саялы, Месигьни гьакъындагъы башлапгъы уьйретивлерден чыгъа туруп, камилликге багъып юрююк! Биз дагъы да къайтып инсанны оьлюмге гелтиреген гюнагь ишлеге товба этмекни, Аллагьгъа иман салмакъны гьакъындагъы,+
2сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурмакъны, адамланы уьстюне къолларын салмакъны, оьлюмден тирилмекни, даимлик дуванны гьакъындагъы уьйретивден башламасбыз+. 3Аллагь буюрса, биз де шолай этербиз.

4-6Эгер де гьакъ гертиликге тюшюнген адамлар, Аллагьны савгъатын алып ва Аллагьны Ругьуна къошулуп, Аллагьны каламыны рагьмусун ва гележек дюньяны къудратларын оьзлерде сезип, сонг буса Аллагьгъа арт берсе, оланы энни янгыдан товба этивге гелтирме бажарылмас. Неге тюгюл де, олар янгыдан Аллагьны Уланын хачгъа илип оьлтюре ва халкъны алдында Ону хорлай+.

7Чакъда чакъда явагъан янгурну сувун ичеген ва оьзюн ишлетегенлер учун мол тюшюм береген топуракъ Аллагьны берекетин алыр. 8Амма бу топуракъда янгыз чёп отлар ва тегенеклер оьсе буса, шо бир затгъа да ярамас. Огъар налат бермеге тийишли ва о яллап ёкъ болар+.

9Булай айта бусакъ да, сююмлю къурдашлар, сизин гьалыгъыз яхшы экенге ва сиз къутгъарылывну ёлунда юрюйгенигизге биз инанабыз. 10Аллагьны адилсизлиги болмас чы! О сизин тёкген къыйынларыгъызны ва сюювюгюзню унутмажакъ. Шо сююв булан сиз Аллагьны аты учун Ону халкъына къуллукъ этдигиз ва къуллукъ этип де турасыз+. 11Сизин умутугъуз яшавгъа чыкъсын деп, ахыргъа ерли де сиз шолай къастлы гьаракат гёрсетгенигизни сюебиз+. 12Биз сизин эринчек болгъаныгъызны сюймейбиз, иман ва сабурлукъ гёрсетип, оьзлеге ваъда этилген затланы вариси болгъанлардан уьлгю алгъаныгъызны сюебиз+.

Аллагьны ваъдасы бизге умут бере

13Аллагь Ибрагьимге ваъда этген заманда, О Оьзю булан ант этди, неге тюгюл О ант этмеге болар йимик дагъы артыкъ зат ёкъ эди+. 14«Мен гертилей де сагъа яхшылыкъ гёрсетежекмен ва кёп наслулар бережекмен», – деп айтды О+. 15Шоллукъда, сабурлукъ этип къаравуллап тургъан Ибрагьим оьзюне ваъда этилген затын алды.

16Инсанлар оьзлерден уллу бир зат булан ант этелер. Олар этген ант айтгъан затны исбат эте ва эришивлюклеге ахыр сала+. 17Оьзю ваъда этген затлары инсанлагъа ачыкъ болгъанын сююп, Аллагь шоланы ант булан тасдыкъ да этди+. 18Ваъдасы ва анты булан О шолай этди. Аллагьны ялгъаны болмай чы дагъы! Шо саялы да биз, Оьзюнде якълав тапгъанлар, бизге берилген умутгъа илинме деп, зор ругьланыв ала эдик+. 19-20Шо умут жаныбызгъа къатты ва мекенли лабардай бола. Шо умут Инг Сыйлы Ерни ичиндеги пердевню артына гирип гете. Шонда Иса биз саялы, бизге ёл гёрсетип, башлап гирди. О даимге Мелгьиседекни даражасындагъы Баш дин къуллукъчу болуп токътады++.

7

Мелгьиседек деген дин къуллукъчу

7^1Мелгьиседек Салем деген шагьарны пачасы ва Аллагьу Тааланы дин къуллукъчусу болгъан. О давда пачалардан уьстюн болуп къайтып гелген Ибрагьимге ёлукъгъан ва огъар Аллагьны яхшылыгъын ёрап дуа этген. 2Ибрагьим де давда тюшген бары да затларыны он пайындан бир пайын огъар берген. Ону аты, биринчилей, «муъминликни пачасы» деп гёчюрюле. Экинчилей де, о дагъы да Салем деген шагьарны пачасы, шо буса «парахатлыкъны пачасы» деп гёчюрюле+. 3Мелгьиседекни я атасы, я анасы болмагъан, о къайдан чыкъгъаны да белгили тюгюл. Ону яшавуну я аввалы яда ахыры гьакъында да бир зат да белгили тюгюл. Аллагьны Уланы йимик, о дин къуллукъчу да даимге къала.

4Бир ойлашып къарагъыз чы, о нечик уллу адам болгъан! Гьатта уллу атабыз Ибрагьим де давда тюшген затларыны он пайындан бир пайын огъар берген! 5Къанун талап этеген кюйде, Левийни къавумундан дин къуллукъчулар болгъанлары исрайыллылардан алапасыны ондан бир пайын жыймагъа тарыкъ. Оьзлер де, олар да, Ибрагьимни къавумундан буса да, къардашларындан шону жыймагъа тарыкъ+. 6Левийни къавумундан болмагъан Мелгьиседек буса Ибрагьимге давда тюшген затланы ондан бир пайын къабул этген. Шо заман Мелгьиседек Аллагьны ваъдасы этилген Ибрагьимге Аллагьны яхшылыгъын ёрап дуа этген+. 7Аллагьны яхшылыгъы ёралагъан адамдан эсе Аллагьны яхшылыгъын ёрайгъан адам, шексиз кюйде, оьрде бола. 8Алападан ондан бир пайны дюньяда яшап оьлюп гетеген дин къуллукъчулар да къабул эте. Мелгьиседекни гьакъында буса даим яшажакъ деп айтылгъан. 9Шартлы кюйде айтса, шо заман наслулары алападан ондан бир пайны жыяжакъ Левий оьзю Ибрагьимден таба ондан бир пайны тёледи. 10Мелгьиседек Ибрагьимге ёлукъгъанда, Левий тувуп битмеген болгъан. Шо заман Левий ата бабасы Ибрагьимни къаркъарасында амалгъа гелген болгъан.

Месигь де – Мелгьиседекни даражасындагъы Дин къуллукъчу

11Эгер камилликге левили дин къуллукъчулукъну кёмеги булан етишиле болгъан буса (халкъгъа Къанун булай дин къуллукъчулардан таба етген эди), Гьарунну даражасындагъы тюгюл, Мелгьиседекни даражасындагъы бирдагъы бир дин къуллукъчуну арагъа чыкъмакълыгъына гьажатлылыкъ болурму эди? 12Неге тюгюл де, дин къуллукъчулукъда алышыныв болгъан заманда, ону булан бир вакътини ичинде Къанунда да алышыныв болмагъа герек. 13Оьзюню гьакъында бу сёзлер сёйленеген адам Исрайылны он эки къавумуну бир башгъасындан гелген. Бу къавумдан гьеч бирев де бир заманда да дин къуллукъчу болуп къуллукъ этмеген. 14Раббибиз Ягьуданы къавумундан болгъаны ачыкъ. Амма Муса бу къавумдан дин къуллукъчулар чыкъгъан деп бир зат да айтмагъан+.

15Мелгьиседек йимик янгы бир Дин къуллукъчу арагъа чыкъмакълыгъы булан гьали болгъунча айтылгъан сёзлер англашылагъан ва ачыкъ болуп къала. 16О белгили бир наслудан болмагъа герек деп Къанун айтагъан талапгъа гёре тюгюл, тюгенмес яшав къудратына гёре, Дин къуллукъчу болду. 17Сыйлы Язывларда Ону гьакъында булай язылгъан:

Мелгьиседекни даражасында болуп, Сен де даимликге Дин
къуллукъчусандыр+.

18Мундан алдагъы буйрукъ гючсюз ва пайдасыз болуп, тайдырылды+. 19Неге тюгюл де, Къанун гьеч бир затны камилликге етишдирмеген. Амма гьали бизге къолай умут берилди. Шо умут бизин Аллагьгъа ювукълашдырды+.

20Бу янгы дин къуллукъчу Аллагьны анты булан тасдыкъ этилди! Мундан алдагъы дин къуллукъчулар гьеч бир антсыз дин къуллукъчу болдулар. 21Амма Иса Аллагьны булай анты булан дин къуллукъчу болду:

Раббибиз ант этди, О Оьзюню пикрусун алышдырмас:

Сен даимликге Дин къуллукъчусандыр!+

22Шо саялы да Иса инсанланы Аллагь булангъы разилешивюню юкчюсю болуп токътады. Шо разилешив алдагъысындан эсе яхшыдыр+.

23Дин къуллукъчулар кёп болду. Олар оьлдю ва орнуна башгъалары гелди. 24Амма Иса даим яшай ва Ону дин къуллукъчулугъу да даимликгедир. 25Шо саялы Оьзюнден таба Аллагьгъа багъып гелегенлени О гьар даимге къутгъарып бола. Неге тюгюл де, даим яшай туруп, Иса олар учун Аллагьгъа тилев эте+.

26Шолай Баш дин къуллукъчу бизге гертилей де тарыкъ. О сыйлы, гюнагьсыз ва тетиксиз. О гюнагьлылардан айрылгъан ва кёклерден де оьрге чыгъып токътагъан+. 27Бир башлап оьзлени гюнагьлары учун, сонг халкъны гюнагьлары учун къурбан этеген оьзге баш дин къуллукъчулар йимик, Огъар гьар гюн къурбан этмеге гьажатлы тюгюл. Оьзюн къурбан этген заманда, О барыбыз да учун бир керен ва гьар замангъа къурбан этди+. 28Къанунгъа гёре, баш дин къуллукъчулар этилип осал ерлери де булангъы адамлар белгилене, Къанундан сонг берилген антгъа гёре буса, Баш дин къуллукъчу этилип даимлик камиллик даражагъа Аллагьны Уланы белгиленди+.

8

Янгы разилешивню арачысы болгъан Баш дин къуллукъчу

8^1Биз сизге сёйлейгенлерибизни аслу маънасы будур: кёклерде Оьр болгъан Аллагьны тахыны онг ягъында бизин Баш дин къуллукъчубуз олтургъан+. 2О сыйлы ва герти болгъан чатырда къуллукъ эте. О чатырны инсанлар тюгюл, Раббибиз къурду+.

3Гьар бир баш дин къуллукъчу савгъатлар гелтирмек ва къурбан этмек учун белгилене. Шогъар гёре Баш дин къуллукъчу болгъан Иса да къурбан этмеге герек эди+. 4Эгер Иса дюньяда яшап къалгъан эди буса, баш дин къуллукъчу да болмас эди, неге тюгюл Къанунгъа гёре савгъатлар гелтиреген оьзге дин къуллукъчулар булай да бар. 5Дюньядагъы дин къуллукъчулар дюньядагъы сыйлы чатырда къуллукъ этелер. Бу сыйлы чатыр кёклердегини уьлгюсю булан къурулгъан ва кёклердегини янгыз гёленткисидир. Шогъар гёре сыйлы чатыр къургъунча алда Аллагь Мусагъа: «Бары да затны сагъа тавда гёрсетилген уьлгюге гёре этмеге къара», – деп буварды+. 6Амма гьали Исагъа дюньядагъы дин къуллукъчулар этегенинден хыйлы артыкъ къуллукъ этмек тапшурулгъан. Аллагьны ва Ону адамларыны О арачысы болгъан разилешивю алдагъысындан яхшы, неге тюгюл де о яхшы ваъдалагъа кюрчюленген+.

7Эгер башлапгъы разилешив тетиксиз болгъан эди буса, янгы разилешив гьажатлы болмас эди+. 8Амма Аллагьны адамланы оьпкелеме заты бар. Муна Ону сёзлери:

Исрайылны халкъы булан ва Ягьуданы халкъы булан янгы бир
разилешив байламагъа заман гележек, – дей Раббибиз+.

9Бу разилешив оланы ата бабаларын къолларындан да тутуп Мен

Мисриден чыгъарагъанда байлагъаным йимик болмажакъ.

Олар шо заман Мени разилешивюмню буздулар ва Мен олагъа
арт бердим, – дей Раббибиз.

10Шо саялы Мен Исрайылны халкъы булан гележекде булай
разилешив байлажакъман: къанунларымны Мен оланы
гьакъылларында ерлешдирежекмен ва юреклерине
язажакъман. Мен оланы Аллагьы болажакъман, олар да

Мени халкъым болажакъ+.

11Шо заман: «Раббибизни таныгъыз», – деп айта туруп,
къурдашынгны, иман къардашынгны уьйретме гьеч бир
гьажатлыкъ болмажакъ.

Неге тюгюл де, гиччиси уллусу булан барысы да Мени
таныжакълар.

12Мен олар этген яманлыкъланы гечежекмен ва оланы гюнагьларын
дагъы бир заманда да эсге алмажакъман.

13Шо разилешивге «янгы» деп айтып, О биринчисин эсгик этди. Эсгик ва пайдасыз болагъан бары да зат буса узакъгъа бармай ёкъ бола.

9

Дюньядагъы сыйлы чатырда къуллукъ этив

9^1Башлапгъы разилешивде дюньядагъы сыйлы чатырны ва Аллагьгъа къуллукъ этмекни гьакъында гьар тюрлю буйрукълар бар эди+. 2Бир сыйлы чатыр къурулду. Ону биринчи бёлмесинде шамдан ва Аллагьгъа багъышлангъан экмеклери булангъы бир тепси бар эди. Бу бёлюкге «Сыйлы Ер» деп айтыла эди+. 3Экинчи бёлмеси биринчисинден перде булан айрылгъан эди ва огъар «Инг Сыйлы Ер» деп айтыла эди+. 4Мунда арив ийисли отланы тютетеген алтын ер ва уьстюне алтын тышлангъан сыйлы сандыкъ бар эди. Сыйлы сандыкъны ичинде манна[*] тёгюлген алтын савут, Гьарунну бутакъ йиберген асасы ва уьстюне Аллагьны буйрукълары оюлуп язылгъан такъта ташлар бар эди+. 5Сандыкъны уьстюнде эки макътавлу малайикни[*] келпети бар эди. Олар къанатлары булан «гюнагьланы гечеген ерни» яба эдилер. Амма биз гьали ондагъы бары да затланы гьакъында тындырыкълы кюйде англата турмайбыз+.

6Бары да зат шолай онгарылгъан сонг, гьар гюн чатырны биринчи бёлмесине ибадат этеген дин къуллукъчулар гирип, оьзлени дин къуллугъун кютюп туралар. 7Чатырны экинчи бёлмесине буса янгыз баш дин къуллукъчудан башгъа гишини гирмеге ихтияры ёкъ. О да янгыз йылда бир керен – оьзюню ва халкъны билмейгенлигинден этген гюнагьлары учун къурбан этилеген къан булан+. 8Шолайлыкъда, Аллагьны Ругьу биринчи сыйлы чатыр бар чакъы заман Инг Сыйлы Ерге ёл ачылып битмегенни гёрсете+. 9Бу гьалиги заман учун да масалдыр, демек Аллагьгъа ибадат этеген гишини айыплы намусун савгъатлар ва къурбанлар тазаламагъа болмас+. 10Шо затлар ашайгъан, ичеген ва тюрлю тазаланыв адатлар булан байлавлу затлардыр. Шо буса янгыз янгы ёрукълар токъташгъанча гючю булангъы тыш къайдалардыр+.

Кёклердеги сыйлы чатырда къуллукъ этив

11Гьали буса яшавгъа чыгъып битген бары да яхшылыкъланы Баш дин къуллукъчусу болуп Месигь арагъа чыкъды. О уллу ва артыкъ камиллешген чатыргъа гирди. Ону инсанлар къурмагъан ва о бу дюньяныки тюгюл+. 12О мунда эркечлени ва бузавланы къаны булан гирмеди. Инг Сыйлы Ерге О бир керен ва гьар замангъа Оьз къаны булан гирди ва бизин учун даимлик къутгъарылыв гелтирди! 13Эркечлени ва оьгюзлени къаны къурбангъа союлгъан хонажинни гюйдюргендеги кюлю булан мурдар болгъан адамланы уьстюне себилгенде, шо адамлар тышдан тазалана+. 14Даимлик Ругьну къудраты булан Месигь тетиксиз къурбан йимик Оьзюн Аллагьгъа берди. Гьакъ Аллагьгъа къуллукъ этмек учун, Ону къаны бизин намусубузну оьлюмге элтеген ишлерибизден нечик артыкъ даражада тазалажакъ!+

15Шогъар гёре, чакъырылгъанлар оьзлеге ваъда этилген даимлик варислигин алсын учун, Месигь бу янгы разилешивге арачы болуп токътады. Оьлюмю булан Месигь оланы алдагъы разилешивню заманында этген гюнагьларындан тазалады+.

16Бирев васият[*] эте буса, васият этген адамны оьлюмю токъташдырылмай туруп, шо васият гючге гирмей. 17Васият этген адам сав чакъы васиятны гьеч бир гючю болмас. Янгыз васият этген адам оьлген сонг, васият гючге гирер. 18Мунда да шолай, башлап байлангъан разилешив къан тёгюлмей туруп гючге гирмеди. 19Къанунну бары да буйрукъларын халкъгъа билдирген сонг, бузавланы, эркечлени сув булан къатышгъан къанын, къызыл юн ва ювушан байламлар алып, Муса шо Къануну язылгъан китапгъа ва бютюн халкъгъа себелеген+. 20«Бу разилешивню байлайгъан къандыр. Аллагь сизден шону буйрукъларын кютмекни талап эте», – деп айтгъан о+. 21Шо къанны о сыйлы чатыргъа, шону ичиндеги ва Аллагьгъа ибадат этегенде пайдаландырылагъан бары да затлагъа себелеген+. 22Гертиден де, Къанунгъа гёре, бары да зат дегенлей къан булан тазалана+.

23Кёкдегилени уьлгюсю булан дюньяда этилген бары да зат шолай къурбан этилген къан булан тазаланмагъа герек эди. Амма кёкдеги затлар дюньяныкинден эсе къолай къурбанлар булан тазаланмакъны талап эте+. 24Месигь бу дюньяда инсанны къолу булан ишленген чатыргъа гирмеди. Бу янгыз герти чатыргъа ошагъан бир гёрюнюш эди. Бизин учун Аллагьны алдында токътамакъ учун, О Оьзю кёклеге гирип гетди+. 25Баш дин къуллукъчу гьар йыл гьайванны къаны булан Инг Сыйлы Ерге гире. Амма Иса кёклеге бирдагъы ва бирдагъы керен къурбан этмек учун Оьзюн бермеге гирмеди. 26Ёгъесе, Месигь дюнья яралгъандан башлап кёп керенлер азап чегип турар эди. Амма Оьзюн къурбан этмек булан гюнагьны даимге ёкъ этмек учун, О ахыр заманда дюньягъа бир керен гелип, оьлюп гетди+. 27Гьар инсан бир керен оьлюп, ондан сонг къыяматгюн дуванны алдында токътамагъа герек деп токъташдырылгъан+. 28Месигь де шолай, кёп инсанланы гюнагьларын гечдирмек учун, бир керен Оьзюн къурбан этди. Экинчи керен О гюнагьны Оьзюню уьстюне алмакъ учун тюгюл, Оьзюн къаравуллайгъанланы къутгъармакъ учун гележек+.

10

Месигь камиллешген къурбандыр

10^1Мусаны Къануну инсанлар гележекде къаравуллайгъан яхшы затланы герти келпети тюгюл, янгыз бир гёленткиси эди. Шогъар гёре Аллагьгъа ибадат этмек учун гелегенлени ва гьар заман, йылдан йыл къурбан этегенлени Къанун бир заманда да камиллешдирип болмас+. 2Эгер Къанун шону этмеге бола эди буса, олагъа дагъы да ва дагъы да керенлер оьзлени къурбанларын къайтарып алып гелмеге тарыкъмы эди? Ибадат этегенлер гьар замангъа бир керен тазаланып къалыр эдилер ва этген гюнагьлары учун оьзлени дагъы айыплы гёрмес эдилер. 3Терсине, къурбанлар гюнагьланы янгыз йылдан йылгъа эсге сала+. 4Неге тюгюл де, оьгюзлени яда эркечлени къаны инсанны гюнагьдан тазалап болмай.

5Шогъар гёре Месигь дюньягъа гелгенде, булай айтды:

Сен я къурбан, я савгъатлар сюймединг, амма Сен Мени учун
бир къаркъара гьазирлединг+.

6Гюнагьлары учун этилеген я къурбанлар, я савгъатлар, я отгъа
салынып яндырылагъан къурбан гьайванлар Сени
къувандырмай+.

7Шо заман Месигь булай айтды: «Сыйлы Язывланы китабында

Мени гьакъымдан язылгъан кюйде, муна, Мен Сен
сюегенни этмеге гелдим, гьей Аллагь!»

8Шолайлыкъда, О башлап: «Я гюнагьлары учун этилеген къурбанланы, я савгъатланы, я отгъа салынып яндырылагъан къурбан гьайванланы, я башгъа къурбанланы къабул этмеге сюймединг ва Сени олагъа гьажатлы еринг ёкъ», – деп айтды. Шолар барысы да Къанунгъа гёре талап этиле буса да, О шолай айтды. 9Сонг О: «Муна, Мен Сен сюегенни этмеге гелдим», – деп де къошду. Шолайлыкъда, О биринчи разилешивню гери урду ва экинчи разилешивню гючге гийирди. 10Аллагьны буйругъуна гёре, Иса Месигь бир керен ва даимге къурбан этилген къаркъарасы булан бизин юреклерибизни тазалады+.

11Гьар дин къуллукъчу, инсанны гюнагьлардан тазаламагъа болмайгъан шо къурбанларын эте туруп, гьар гюн сайын оьзюню борчларын кютюп тура+. 12Баш дин къуллукъчу болгъан Месигь буса, гюнагьлар учун биргине бир керен къурбан этип, Аллагьны онг ягъында даимге олтурду+. 13Шо замандан берли О душманлары аякъларыны тюбюне салынажакъ заманны гёзлей+. 14Бир керен къурбан этмек булан О юреклери тазалангъанланы гьар замангъа камил этди.

15Аллагьны Ругьу да бизге шо гьакъда шагьатлыкъ эте. Муна Ону башлап айтгъан сёзлери:

16«Гележекде Мен олар булан булай разилешив байлажакъман:

Оьзюмню къанунларымны Мен оланы юреклеринде
ерлешдирежекмен ва гьакъылларына язажакъман», –
дей Раббибиз.

17Сонг О булай къошду:

Оланы гюнагьларын ва яманлыкъларын Мен бир заманда да
эсге алмажакъман+.

18Гюнагьлар гечилген сонг, гюнагь учун къурбан этмеге гьажатлыкъ ёкъдур.

Исадан таба биз Аллагьгъа ювукълашмагъа болабыз

19Булайлыкъда, гьей къардашларым, Исаны тёгюлген къаныны яхшылыгъындан биз гьали Инг Сыйлы Ерге тартынмайлы гирип гетмеге болабыз+. 20Иса бизге янгы жанлы ёл булан пердевден таба, демек Оьзюню Къаркъарасындан таба, онда багъып ёл ачды+. 21Бизин Аллагьны уьюню башында токътагъан уллу Баш дин къуллукъчубуз бар. 22Таза юрекли ва имандан толу кюйде, яман намусдан чайылгъан юреклерибиз ва таза сув булан чайылгъан къаркъараларыбыз булан Аллагьгъа ювукълашайыкъ чы+. 23Биз мюкюр болагъан умутгъа илинип турайыкъ чы, неге тюгюл де бизге ваъда этген Аллагь аминдир+. 24Бирев биревге тергевлю болайыкъ, гелигиз, бирев биревню сюювге ва яхшы ишлеге талпындырайыкъ. 25Гелигиз, жыйынларыбызны къоюп къоймайыкъ, биревленики шо хасияты бар чы дагъы. Нечакъы къыяматгюн ювукъ болгъан чакъы, шончакъы кёп бирев биревню къоччакълыкъ булан ругьландырсакъ яхшы чы+.

26Эгер биз, гьакъ гертиликни де билип, шондан сонг да гюнагь ишлер эте бусакъ, гьеч бир къурбан да гюнагьланы гечдирмеге болмас+. 27Шолай болгъанда, къыяматгюнню дуванын ва жагьаннемни отун къоркъув булан къаравулламакъдан къайры бизге дагъы зат къалмай. Шо от Аллагьны бары да душманларын яллатар+. 28Мусаны Къанунунда язылгъан буйрукъланы бузгъан адам эки яда уьч гишини шагьатлыгъы булан рагьмусуз кюйде оьлтюрюлер+. 29Аллагьны Уланына аякълары булан тебеген, Ону рагьмулу Ругьун хорлайгъан, сыйлы къанны сансымайгъан адамгъа не даражада къагьрулу жаза тийишли болмагъа герек? Шо къан Аллагь булангъы разилешивню токъташдырды чы ва шо адамны оьзюн де тазалады чы+. 30«Оьч алмакъ Меникидир, жазасын да Мен бережекмен» ва «Раббибиз Оьз халкъына дуван этежек», – деп айтгъанны биз билебиз+. 31Гьакъ Аллагьны къолуна тюшмек къоркъунчлудур!+

32Уьстюгюзде гьакъ гертиликни нюрю янып, сиз бек гючлю азаплар чекгендеги алдагъы заманланы эсге алып къоюгъуз. 33Бир бирде сизин бютюн халкъны алдында кюлкюге тута эдилер ва хорлай эдилер, бир бирде сиз оьзлеге шолай затлар этилегенлеге ёлдаш болуп токътай эдигиз. 34Сиз туснакъларда ятагъанлагъа языкъсындыгъыз, мал матагьыгъызны чыгъарып алагъанда, сиз сююнме де сююне эдигиз, неге тюгюл сизин шо мал матагьыгъыздан хыйлы да яхшы даимлик бир затыгъыз барны биле эдигиз+.

35Къоччакълыгъыгъызны тас этмей туругъуз чу, о зор уллу савгъат гелтирер. 36Аллагьны буйругъун кютмек учун ва ваъда этилген затны алмакъ учун, сизге къаттылыкъ тарыкъ. 37Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Аз заман тюгюл къалмагъан чы. Гелмеге тарыкъ гелер,

О асталатмас.

38Имандан таба оьзлени Мен къабул этгенлер яшап къалажакълар.

Кимлер иманны ёлундан тайышса, Мен олагъа рази
къалмасман+.

39Амма биз иманны ёлундан тайышып ёкъ этилегенлерден тюгюлбюз, биз жаныбызны къутгъарылывгъа элтеген иманны ёлунда юрюйбюз.

11

Алдагъы девюрдеги иманлыланы гьакъындагъы мисаллар

11^1Иман буса умут булан гёзлейген, тек гьалиге гёрюп болмайгъан затларыбызгъа инамлыкъдыр+. 2Ата бабаларыбыз шолай иман булан яшап, Аллагьны разилигин къазангъанлар.

3Иманыны яхшылыгъындан биз алам Аллагьны буйругъу булан яратылгъанны, гёзге гёрюнеген чакъы бары да зат гёрюнмейген затлардан амалгъа гелгенни англайбыз+.

4Иманыны яхшылыгъындан Гьабил Къабилден эсе Аллагьгъа артыкъ яхшы къурбан этди. Аллагь ону савгъатларын арив гёрюп къабул этди ва Гьабил иманыны яхшылыгъындан муъмин гьисапда чакъырылды. Оьзю гьали сав тюгюл буса да, иманны яхшылыгъындан о бизин булан сёйлеп тура+.

5Иманыны яхшылыгъындан Энош оьлюм гёрмейли бу дюньядан алынды. Ону бир ерден де табып болмадылар, неге тюгюл ону кёклеге Аллагь алды. Онда алынып битгенче де, о оьзюнден Аллагь рази къалгъан деген шагьатнаманы алгъан эди+. 6Иман ёкъ буса, Аллагь рази къалмас. Неге тюгюл де, Аллагьны янына гелеген гьар ким Ону барлыгъына ва О да Оьзюн гьакъ юрекден ахтарагъанлагъа рагьмусун гёрсетежегине инанмагъа герек.

7Гьалиге гёрюнмейген, тек гележекде болажакъ затны гьакъында Аллагь Нугьгъа буварыв этгенде, иманыны яхшылыгъындан буварывгъа тынглап, о уьюндегилерин къутгъармакъ учун, геме къурду. Натижада Нугь гюнагьлы дюньягъа дуван этди, оьзю буса иман булан берилеген муъминликни вариси болуп токътады+.

8Иманыны яхшылыгъындан Ибрагьим, оьзюне ваъда этилип варисликге берилежек ерге бармагъа чакъырылгъанда, шогъар таби болду. Оьзю къайда барагъанын билмесе де, о ёлгъа чыкъды+. 9Иманыны яхшылыгъындан о ваъда этилген ерде бир ят йимик орунлашды. Шо ваъдагъа гёре, оьзюдей варислер болгъан Исгьакъ ва Якъуб йимик чатырда яшады+. 10Неге тюгюл де, о Аллагь ойлашгъан ва къургъан къатты кюрчюлери булангъы шагьарны къаравуллай эди+.

11Яш болмайгъан Сара оьзю де, яш табып болагъан чагъында тюгюл буса да, иманыны яхшылыгъындан яшгъа токътама болду. О ваъда этген Аллагь сёзюнде туражакъ деп гьисап эте эди+. 12Шо саялы да, къартындан къавжап, оьлюм ёлуна чыгъып да битген бир адамдан кёкдеги юлдузлар чакъы, денгиз ягъадагъы къайыр бюртюклер чакъы санавсуз наслу тувду+.

13Бу адамлар оьзлеге Аллагь ваъда этген затланы алмайлы, тек иманын сакълап оьлюп гетдилер. Аллагь ваъда этген затланы олар яшавгъа чыгъып битгенче де, алдын къарап гёрдюлер ва олардан къувандылар. Олар бу дюньяда янгыз ёлавчулар ва къонакълар экенин къабул гёрдюлер+. 14Оьзлени шолайлардан санайгъанлар оьзлени герти ватанын ахтарагъанны гёрсетелер. 15Эгер олар янгыз оьзлер къоюп гетген ватанны гьакъында ойлашып тургъан буса, шонда къайтып гелмеге де болур эдилер. 16Амма олар дагъы да яхшы ватангъа, демек кёклердеги ватангъа етишмеге къаст этдилер. Шону учун Аллагь оланы Аллагьыман деп айтма илыкъмай. О олар учун шагьар гьазирледи чи!+

17Аллагь сынайгъан заманда, Ибрагьим иманыны яхшылыгъындан гьатта Огъар Исгьакъны къурбан этмеге де гьазир эди. Исгьакъ Ибрагьимни оьзюнден таба Аллагьны ваъдасы яшавгъа чыкъма тарыкъ болгъан биргине бир уланы эди+. 18Гьатта Аллагь Ибрагьимге булай айтды: «Сени наслунг Исгьакъдан болажакъ». 19Ибрагьим Аллагь оьзюню уланын оьлюмден тирилтип де болажагъына инанды. Исгьакъ гертилей де оьлюмден тирилгенде йимик де болду+.

20Иманыны яхшылыгъындан Исгьакъ Якъубну ва Исавну гележеги булан байлавлу болуп Аллагьны яхшылыгъын тилеп дуа этди+.

21Оьлегенде, Якъуб да иманы булан Юсупну уланлары учун Аллагьны яхшылыгъын тилеп дуа этди ва таягъына таянып, Аллагьгъа сужда этди+.

22Иманыны яхшылыгъындан Юсуп да яшавуну ахырында Исрайылны уланлары Мисриден чыгъажагъын сёйледи ва оьзюню сюегин де шондан алып чыгъарсынлар деп буюрду+.

23Тувгъандан сонг уьч айны узагъында Мусаны ата анасы иманыны яхшылыгъындан ону яшырып сакълады, неге тюгюл олар яш бир гьайран зат экенин гёрдюлер. Пачаны тувгъан уланъяшланы оьлтюрмек деген буйругъу оланы къоркъутмады+.

24Уллу болгъан сонг, иманыны яхшылыгъындан Муса оьзюне Мисрини пачасыны къызыны уланы деп айтмакъны гери урду+. 25О къысгъа заманлыкъ гюнагьлы кеп чегивлерден эсе, Аллагьны халкъы булан бирликде азап чегип турмакъ яхшы деп гьисаплады+. 26Месигьни уьстюне тюшген хорлавланы о Мисрини хазналарындан да артыкъ гёрдю. О гележекдеги савгъатгъа бет бакъдыргъан эди чи дагъы+. 27Пачаны къазапланывундан къоркъмай, иманыны яхшылыгъындан о Мисриден чыкъды. О Гёрюнмейгенни гёреген адам йимик къатты эди чи дагъы+. 28Азирейил малайик исрайыллыланы биринчи тувгъанларына тиймесин деп, иманыны яхшылыгъындан Муса исрайыллылагъа Пасха къурбанын соймагъа ва къанын эшиклерине тийдирмеге буюрду+.

29Иманыны яхшылыгъындан исрайыллылар Къызыл денгизден, къурудан гечип чыгъагъанда йимик, чыкъдылар. Мисрилилер де шолай этме къарагъанда буса, олар сувгъа батып оьлдюлер+.

30Еригьонну баруларын исрайыллылар етти керен айланып битген сонг, иманыны яхшылыгъындан олар чёгюп гетди.

31Иманыны яхшылыгъындан тынчыланы сыйындыргъан къагьба Рагьав бойсынмагъанлар булан оьлмеди+.

32Дагъы да не деп айтайым? Гедеонну, Баракъны, Самсонну, Ефтанны, Давутну, Самуйылны ва пайхаммарланы гьакъында айтмагъа заманым къалмас+. 33Иманыны яхшылыгъындан олар пачалыкълардан уьст гелдилер, адилликни болдурдулар, ваъда этилген затланы алдылар, арсланкъапланланы авзуларын япдылар, 34Гючлю отланы сёндюрдюлер, къылычдан къутулдулар. Оланы гючсюзлюгю гючге айланды, олар урушларда гючлю болдулар ва тыш уьлкели асгерлени къуваладылар+. 35Къатынлар оьлюмден тирилген къардашларын къайтарып алдылар. Оьзгелени оьлюп къалгъанча къыйнай эдилер. Амма яхшы яшавда тирилмек учун, олар азатлыкъны гери урдулар+. 36Бирлерин мысгъылладылар, оьзгелерин къамучу булан тюйдюлер. Оьзгелери, шынжырлар булан да бугъавланып, туснакълагъа ташлангъан эдилер+. 37Бирлерин таш урушгъа тутдулар, башгъаларын бичип эки бёлдюлер, бирдагъыларын къылыч булан оьлтюрдюлер. Оьзгелери уьстюне къой ва эчки терилер де къаплап айландылар, тарчыкълыкъгъа тарыдылар, азап гёрдюлер ва хорландылар+. 38Шо адамлагъа бютюн дюнья лайыкълы болмаса да, олар дангылларда, тавларда, анакъларда ва къакъаларда айлана къалдылар!+

39Иманыны яхшылыгъындан оланы барысы да Аллагьны разилигин къазанды, амма оьзлеге ваъда этилген затны алмадылар. 40Неге тюгюл де, Аллагь бизге деп не буса да бир яхшы муратны гёз алгъа тутду: олар камилликге янгыз бизин булан етишмеге герек+.

12

Аллагь бизге авлетлерине йимик янаша

12^1Айланабызны кёп къадарда шо шагьатлар къуршагъан. Шо саялы бизге пуршав этеген бары да затгъа арт берейик, бизин есир этип къоягъан гюнагьдан чыгъып къутулайыкъ ва белгиленген ёлгъа чыдамлы кюйде тюшейик+. 2Исагъа айрылмагъан кюйде гёз къаратайыкъ. Иманыбызны аввалы ва ахыры Одур. Гележекдеги къуванч учун О хачдагъы биябур оьлюмню къабул этди, гьали буса Аллагьны онг ягъында олтургъан+. 3Гюнагьлыланы ягъындан Оьзюне бакъгъан якъда шончакъы душманлыкъгъа Чыдагъанны гьакъында ойлашыгъыз чы. Шо сизге гючсюз болмай ва ругьдан тюшмей токътама кёмек этежек+.

4Гюнагьгъа къаршы тура туруп, сизге гьали де къан тёкмеге тюшмеген+. 5-6Сиз авлетлери гьисапда сизин ругьландырмакъ учун язылгъан булай сёзлени унутдугъуз: «Балам, Раббибиз сени булай тюзлейгенине агьамият берип янаш, О сени такъсырлайгъанда, ругьдан тюшме. Раббибиз Оьзю сюегенлени тюзлей, авлети йимик гёрегенлени гьарисин такъсырлай»+.

7Сиз азап чегивню чыдамлы кюйде бир такъсыр йимик оьтгеригиз. Аллагь сизин авлетлери йимик гёре. Авлетин такъсырламайгъан ата бармы экен+? 8Эгер де Аллагь сизин авлетлерин такъсырлайгъан кюйде такъсырламай буса, сиз авлетлери тюгюлсюз, пич тувгъан яшларсыз. 9Бу дюньяда бизин барыбызны да аталарыбыз бар эди. Олар бизин такъсырлады ва биз де оланы гьюрметледик. Шо саялы биз кёклердеги ругь Атабызгъа нечик кёп тынгламагъа герекбиз! Шо тынглавлулукъ буса бизге яшав бере! 10Аталарыбыз бизин оьзлер сюйген къайдалар булан бир нечакъы заман такъсырлады. Аллагь буса бизин пайдабызгъа ва Оьзюню сыйлылыгъына биз де ортакъчы болур йимик такъсырлай+. 11Гьар такъсыр гьалиги заманда сююнч тюгюл, бир къайгъы йимик гёрюне. Ондан сонг буса такъсырдан оьтгенлер парахат ва муъмин яшавгъа етишер.

12Шо саялы саллангъан къолларыгъызны ва къартыллайгъан тизлеригизни къатдырып тутугъуз. 13Акъсакъ аягъыгъыз майшалмай, терсине, сав болсун учун, тюз юрюгюз+.

14Бары да халкъ булан парахатлыкъда яшама къасткъылыгъыз. Таза юрек булан яшама къасткъылыгъыз, неге тюгюл де шосуз бирев де Раббибизни гёрюп болмас+. 15Вёрегиз, Аллагьны рагьмусундан бирев де магьрюм къалмасны ва арагъызда бир загьрулу тамур йиберип, биревге де зиян гелтирмесни къастын этигиз+. 16Вёрегиз, оьзюню уллулукъгъа ихтиярын бир тюш аш саялы сатгъан Исав йимик, биригиз де пасат яда аллагьсыз болуп къалмагъыз+. 17Шондан сонг, сиз билеген кюйде, Исав атасыны разилигин алма сюйген, тек атасы ону гери ургъан. Исав огъар гёзьяш тёге туруп ялбарса да, этген затын алышдырма болмагъан+.

Эки разилешив

18-19Сиз янып турагъан оту, къарангылыгъы, тунлугъу ва алатолпаны, быргъыны оькюрювю ва Аллагьны тавушу булангъы Синай тав йимик не буса да бир ачыкъ гёрюнюп турагъан затгъа багъып гелмедигиз. Ону тавушун эшитген адамлар Огъар оьзлер булан дагъы сёйлемесин деп ялбара эдилер++. 20Неге тюгюл: «Эгер тавгъа бир гьайван тийсе де, таш урушгъа тутулмагъа герек болажакъ», – деп айтылгъан буйрукъну къабул этмеге оланы гючю ёкъ эди+. 21Шо гёрюнюш шонча да къоркъунчлу эди чи, гьатта оьзю Муса: «Мен къоркъаман, мен къартыллайман», – деп айтды+.

22Тюгюл! Сиз Сион тавгъа, гьакъ Аллагьны шагьары болгъан Кёклени Ерусалимине ва минглер булан къуванчлыкъгъа жыйылгъан малайиклени янына гелдигиз+. 23Сиз оьзлени атлары кёклерде язылгъан Аллагьны башлап тувгъан авлетлерини жыйынына гелдигиз. Сиз бары да адамланы Дуванчысы болгъан Аллагьгъа ва камилликге етишген муъминлени ругьларына багъып да гелдигиз+. 24Сиз янгы разилешивню арачысы болгъан Исагъа багъып гелдигиз. Ону тёгюлген къаны Гьабилни къанындан эсе яхшы затны бережекге ваъда эте+.

Аллагьгъа тынгламакъны гери урмакъ булан байлавлу буварыв

25Вёрегиз, Аллагь сёйлейгенде, Огъар тынгламакъны гери урмагъыз. Бу дюньяда оьзлеге Буваргъангъа тынгламакъны гери ургъанлар къутулмадылар. Эгер де бизге кёклерден Буварагъангъа арт берсек, дагъокъ да къутулмасбыз+. 26О заман Ону сеси ерлени титиретди, гьали буса О: «Мен дагъы да бир керен янгыз ерни тюгюл, кёклени де чайкъажакъман», – деп ваъда эте+. 27«Дагъы да бир керен» деген сёзлер чайкъалмагъа болагъан, яратылгъан, бары да заманлыкъ затлар ёкъ болажакъ ва чайкъалмагъа болмайгъан затлар даимге къалажакъ демекни англата+.

28Бизге оьзюн чайкъап болмайгъан пачалыкъ берилди. Шогъар гёре Аллагьгъа шюкюрлюк этейик ва бизден рази къалардай Огъар къоркъув булан ва бек абур этип сужда этейик+. 29Неге тюгюл де, Аллагьыбыз бары да затны яллатмагъа болагъан отдур+.

13

Ахыргъы насигьатлар

13^1Бир биригизни иман къардашлар йимик сююгюз+. 2Къонакъланы сюеген болмагъа унутмагъыз. Шолай болмакъ булан биревлер, оьзлер де билмейли, малайиклени де къонакълай къабул этген болгъан+. 3Оьзлер булан бирче болгъанда йимик, туснакъдагъыланы эсигизде сакълагъыз. Оьзлер булан бирче азап чегегенде йимик, азап чегегенлени эсигизде сакълагъыз+.

4Эр къатынлыкъ аралыкълагъа бары да адамлар сый этме гереклер ва эр къатынны арасы тазалыкъда сакъланма герек. Эрине яда къатынына гьалал болмагъанланы ва зина этегенлени Аллагь такъсырлажакъ+. 5Акъчагъа амыракъ болуп къалмагъыз ва бар затыгъыз булан рази болуп къалыгъыз, неге тюгюл Аллагь булай айтды:

Мен сизин бир заманда да къоймасман ва бир заманда да ташламасман+. 6Шоллукъда, биз инамлы кюйде булай айтабыз:

Раббим – мени Кёмекчим, мен бир затдан да къоркъмайман.

Магъа адам не этер?!+

7Сизге Аллагьны каламын уьйретеген ёлбашчыларыгъызны унутмагъыз. Олар яшавунда нечик натижалагъа етишегенине къарагъыз ва оланы иманындан уьлгю алыгъыз+. 8Иса Месигь алышынмас, О тюнегюн де, бугюн де, гьар даим де бир йимикдир+.

9Къайдагъы ят уьйретивлер сизин тюз ёлдан тайышдырып къоймасын. Сизин юреклеригиз, къайсы ашны ашайыкъ, къайсын ашамайыкъ деген къайдалар булан тюгюл, Аллагьны рагьмусу булан беклешме тарыкъ, неге тюгюл де шо къайдалар булан ашагъан аш пайда гелтирмес+. 10Бизин къурбанлыкъны салагъан ерибиз бар. Бу дюньядагъы сыйлы чатырда ибадат этегенлени ондан алып ашама ихтияры ёкъдур.

11Гюнагь учун къурбангъа союлгъан гьайванланы къанын баш дин къуллукъчу Инг Сыйлы Ерге алып гире. Бу гьайванланы чархлары буса халкъны къонушгъан еринден тышгъа чыгъарылып яллатыла+. 12Шону йимик, Иса да Оьз къаны булан инсанланы юреклерин тазаламакъ учун, шагьардан чыгъарылып къурбан этилди+. 13Ону къонушуну артына чыгъайыкъ чы ва Ону хорлугъуна ортакъчы болайыкъ чы+. 14Бизин мунда оьзюбюз даим яшап болар йимик шагьарыбыз ёкъ чу дагъы, амма биз гележекдеги шагьарны къаравуллайбыз.

15Гелигиз, Исадан таба Аллагьгъа шюкюрлюкню, демек авзуларыбызны савгъаты болгъан затны, даим къурбан этейик. Бизин авзуларыбыз Ону атына макътав эте+. 16Бирев биревге кёмек этме ва башгъалагъа пай чыгъарма унутуп къалмагъыз. Аллагь шолай къурбанланы сюе.

17Исагъа иман салгъанланы жыйыныны ёлбашчыларына таби болугъуз ва тынглагъыз. Сизин гьайыгъызны эте туруп, олар чы кирпик де къакъмай, неге тюгюл де оьзлени къуллугъу гьакъда Аллагьгъа гьисап берме гереклер. Оьзлени ишлерин шат кюйде яшавгъа чыгъарсын учун ва пашман болмасын учун, олагъа таби болугъуз. Неге тюгюл де, олар пашман болса, сизге яхшылыкъ болмас.

18Бизин учун да дуа этигиз. Биз этеген чакъы бары да затыбызны таза намусубуз булан этебиз ва адилли болмагъа къаст этебиз+. 19Сизин яныгъызгъа мен тез къайтсын деп, дуа этмегигизни бек тилеймен.

20-21Оьзюню къаны булан даимлик разилешивню бегетген, къойланы да уллу Къойчусу болгъан Раббибиз Исаны оьлюмден тирилтген, парахатлыкъ береген Аллагь гьар бир яхшы ишде Оьзюню сюйгенин яшавгъа чыгъармакъ учун, сизин тюз ёлгъа салсын дагъы. Оьзюне гьар даим де макътавлар болгъур Раббибиз Иса Месигьден таба О бизде Оьзюню кепине гелеген затны яратсын дагъы. Амин+. 22Къардашлар, сизге бек тилеймен: бу къысгъаракъ кагъызымда мен береген насигьатлагъа тынглагъыз. 23Иман къардашыбыз Тимофей туснакъдан азат этилгенни билгенигизни сюемен. Ювукъда о мунда гелсе, ону булан бирче сизин гёрмеге гелермен+. 24Жыйыныгъызны бары да ёлбашчыларына ва Аллагьны бютюн халкъына салам айтыгъыз. Италиядагъы иман къардашларыбыз да сизге салам йиберелер. 25Аллагьны рагьмусу сизин булан бирликде болсун.

* 9:4 Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

* 9:5 Макътавлу малайик – мунда грек тилдеги «гьерувим» деген сёз къоллангъан. Шо сёз малайиклени къанатлы гьайванланы келпетиндеги тайпасын англата.

* 9:16 Васият – грек тилде «васият» ва «разилешив» деген сёзлер бир сёз булан бериле.

+ 1:2 1 Пет 1:20, Мк 12:7, Югь 1:3, 1 Кор 8:6, Кол 1:16

+ 1:3 2 Кор 4:4, Кол 1:15, Заб 109:1, Мк 16:19, Элч 7:55-56, Рум 8:34

+ 1:4 Эф 1:21, Фил 2:9

+ 1:5 Заб 2:7, Элч 13:32-33, Ягь 5:5, 2 Пач 7:14

+ 1:6 Заб 96:7
+ 1:7 Заб 103:4
+ 1:9 Заб 44:7-8
+ 1:12 Заб 101:26-28
+ 1:13 Заб 109:1, Ягь 10:13
+ 1:14 Яр 19:16
+ 2:4 Элч 2:22, Элч 2:43
+ 2:5 Ягь 1:6
+ 2:8 Заб 8:5-7, 1 Кор 15:25

+ 2:9 Югь 8:54, Югь 17:1, 1 Пет 1:21, 2 Пет 1:17

+ 2:10 Рум 11:36, Ягь 5:9

+ 2:11 Ягь 13:12, Мат 28:10, Мк 3:35, Югь 20:17, Рум 8:29

+ 2:12 Заб 21:23

+ 2:14 Югь 1:14, 1 Югь 4:2, 2 Югь 1:7, 1 Тим 3:16, 1 Югь 3:8, 1 Кор 15:54-55

+ 2:17 Фил 2:7
+ 2:18 Лкъ 22:28
+ 3:2 Сан 12:7
+ 3:5 Сан 12:7, Такр 18:15, Такр 18:18
+ 3:11 Заб 94:7-11
+ 3:15 Заб 94:7-8
+ 3:16 Сан 14:2
+ 3:17 Заб 94:10, Сан 14:29
+ 3:18 Такр 1:34-36
+ 3:19 Заб 105:24
+ 4:1 Ягь 12:15
+ 4:3 Заб 94:11, Ягь 3:11
+ 4:4 Яр 2:2
+ 4:5 Заб 94:11
+ 4:6 Ягь 3:19
+ 4:7 Заб 94:7-8
+ 4:8 Такр 31:7
+ 4:12 Эф 6:17, Вагь 1:16
+ 4:13 Аюб 34:21, Заб 89:8, Заб 138:2-3
+ 4:14 Ягь 2:17-18, Эф 4:10, Ягь 7:26

+ 4:15 Лкъ 23:41, Югь 8:46, 1 Пет 2:22, 1 Югь 3:5, 2 Кор 5:21

+ 4:16 Эф 3:12, Ягь 10:19
+ 5:1 Ягь 8:3
+ 5:2 Ягь 7:28
+ 5:3 Ягь 7:27
+ 5:4 Сан 16:5, Сан 18:7

+ 5:5 Югь 8:54, Заб 2:7, Элч 13:32-33, Ягь 1:5

+ 5:6 Заб 109:4, Ягь 7:17, Ягь 7:21

+ 5:7 Мат 26:39, Мк 14:35, Лкъ 22:41, Заб 21:25

+ 5:8 Рум 5:19, Фил 2:8
+ 5:9 Ягь 2:10
+ 5:11 2 Пет 3:16
+ 5:12 1 Пет 2:2, 1 Кор 3:1-2
+ 5:14 Эф 4:13
+ 6:1 Ягь 9:14

+ 6:2 Элч 8:17, Элч 19:4-5, Элч 10:42, Элч 17:31

+ 6:4 Ягь 10:29
+ 6:8 Мат 13:7, Мат 3:12
+ 6:10 Мат 10:42

+ 6:11 Рум 5:2-5, 2 Кор 1:22, 2 Кор 5:5, Эф 1:14

+ 6:12 Ягь 13:7
+ 6:13 Лкъ 1:73-75
+ 6:14 Яр 22:17
+ 6:16 Чыгъ 22:11
+ 6:17 Заб 109:4
+ 6:18 Сан 23:19, 1 Пач 15:29
+ 6:19 Лев 16:2, Лев 16:15, Ягь 9:7
+ 6:20 Ягь 4:14, Ягь 8:1, Ягь 9:24-25
+ 7:2 Яр 14:17-20
+ 7:5 Лев 27:30-31, Сан 18:21, Такр 14:22
+ 7:6 Яр 12:2-3, Рум 4:3, Гал 3:16
+ 7:14 Мат 1:3, Лкъ 3:3
+ 7:17 Заб 109:4, Ягь 5:6
+ 7:18 Рум 8:3, Гал 4:9
+ 7:19 Ягь 9:9, Ягь 10:1
+ 7:21 Заб 109:4, Ягь 5:6
+ 7:22 Ягь 6:11
+ 7:25 1 Югь 2:1, Рум 8:34
+ 7:26 Эф 4:10, Ягь 4:14
+ 7:27 Ягь 5:3, Ягь 9:12, Ягь 10:10
+ 7:28 Ягь 5:2
+ 8:1 Заб 109:1, Мк 16:19, Ягь 1:3
+ 8:2 Ягь 9:24
+ 8:3 Ягь 5:1, Эф 5:2
+ 8:5 Кол 2:17, Ягь 10:1, Чыгъ 25:40
+ 8:6 2 Кор 3:6, Ягь 9:15
+ 8:7 Ягь 7:11
+ 8:8 Ягь 10:16-17, Лкъ 22:20, 2 Кор 3:6
+ 8:10 Такр 6:6, Лев 26:12
+ 9:1 Чыгъ 25:8
+ 9:2 Чыгъ 26:1, Чыгъ 25:30-31
+ 9:3 Чыгъ 26:31-33, Лев 16:2

+ 9:4 Чыгъ 25:10, Чыгъ 30:1, Чыгъ 16:33-34, Сан 17:8-10, 3 Пач 8:9

+ 9:5 Лев 16:14, Чыгъ 25:19-20
+ 9:7 Лев 16:2, Лев 16:15, Ягь 6:19
+ 9:8 Ягь 10:20
+ 9:9 Ягь 7:19, Ягь 10:1
+ 9:10 Лев 11:2, Мк 7:4
+ 9:11 Ягь 7:27, Ягь 10:10
+ 9:13 Лев 16:14-16

+ 9:14 1 Пет 1:18-19, Ягь 6:1, Вагь 7:14, 1 Югь 1:7, Эф 5:26

+ 9:15 Ягь 8:6, 2 Тим 1:1, Тит 1:2

+ 9:19 Чыгъ 12:22, Лев 14:4-7, Сан 19:6, Сан 19:17, Заб 50:9

+ 9:20 Чыгъ 24:8

+ 9:21 Чыгъ 29:12, Чыгъ 29:36, Лев 8:15, Лев 8:19

+ 9:22 Лев 17:11
+ 9:23 Чыгъ 25:40, Ягь 8:5
+ 9:24 Ягь 8:2
+ 9:26 1 Югь 3:5, 1 Пет 3:18
+ 9:27 Мат 16:27

+ 9:28 1 Пет 2:24, 1 Пет 3:18, Тит 2:13, Элч 1:11, 1 Сал 4:16-18

+ 10:1 Кол 2:17, Ягь 8:5, Ягь 7:19, Ягь 9:9
+ 10:3 Лев 16:21
+ 10:5 Заб 39:7-9, Заб 50:18
+ 10:6 1 Пач 15:22,

+ 10:10 Мат 26:26, 1 Кор 11:24, Ягь 7:27, Ягь 9:9

+ 10:11 Сан 28:3
+ 10:12 Заб 109:1, Мк 16:19, Ягь 1:3
+ 10:13 Заб 109:1, Ягь 1:13
+ 10:17 Ягь 8:10-12
+ 10:19 Эф 3:12, Ягь 4:16
+ 10:20 Ягь 9:8, Югь 14:6

+ 10:22 Югь 13:8, 1 Кор 6:11, Эф 5:26, Тит 3:5

+ 10:23 Ягь 4:14, 1 Кор 1:9, 1 Сал 5:24, 2 Сал 3:3

+ 10:25 Элч 2:42, Рум 13:11, 1 Кор 3:13
+ 10:26 Сан 15:30, Мк 3:29, 1 Югь 5:16
+ 10:27 Заб 20:10, Заб 78:5,
+ 10:28 Такр 19:15
+ 10:29 Ягь 6:4-6
+ 10:30 Такр 32:35-36, Рум 12:19
+ 10:31 Лкъ 12:5

+ 10:34 Мат 25:36, Мат 5:12, Мат 6:20, Мат 19:21, 1 Пет 1:4, Кол 1:5

+ 10:38 Рум 1:17, Гал 3:11
+ 11:1 Рум 8:24, 2 Кор 4:18
+ 11:3 Яр 1:6-7, Заб 32:6, 2 Пет 3:5
+ 11:4 Яр 4:3-8, Мат 23:35, 1 Югь 3:12
+ 11:5 Яр 5:22-24
+ 11:7 Яр 6:9-22
+ 11:8 Яр 12:1-4
+ 11:9 Яр 12:8, Яр 13:3, Яр 18:1
+ 11:10 Ягь 12:22, Вагь 21:2
+ 11:11 Яр 21:2
+ 11:12 Рум 4:19, Яр 22:17
+ 11:13 Мат 13:17, Лкъ 10:24, Яр 23:4
+ 11:16 Яр 26:24, Яр 28:13
+ 11:17 Яр 22:1-10, Яр 21:12, Рум 9:7
+ 11:19 Рум 4:17-19
+ 11:20 Яр 27:27-29, Яр 27:39-40
+ 11:21 Яр 47:31, Яр 48:17-19
+ 11:22 Яр 50:24-25
+ 11:23 Чыгъ 2:2-3, Элч 7:20
+ 11:24 Чыгъ 2:10-11
+ 11:25 1 Югь 2:17
+ 11:26 Ягь 13:13
+ 11:27 Чыгъ 12:37, Чыгъ 13:18
+ 11:28 Чыгъ 12:21-30
+ 11:29 Чыгъ 14:21-30
+ 11:31 Мат 1:5, Якъ 2:25
+ 11:32 1 Пач 1:20, 1 Пач 16:13
+ 11:34 1 Пач 17:51, 2 Пач 12:29
+ 11:35 3 Пач 17:22-23, 4 Пач 4:35-37
+ 11:36 Яр 39:20, Мат 21:35, Мк 16:18
+ 11:37 3 Пач 18:4, 4 Пач 1:8
+ 11:38 1 Пач 22:1
+ 11:40 Фил 3:12, Ягь 12:23
+ 12:1 1 Кор 9:24

+ 12:2 Ягь 2:10, Лкъ 24:26, Фил 2:8, Заб 109:1, Мк 16:19, Ягь 1:3

+ 12:3 Айт 24:10
+ 12:4 1 Тим 4:10
+ 12:5 Айт 3:11-12, Заб 93:12, Аюб 5:17
+ 12:7 Такр 8:5, Вагь 3:19
+ 12:10 Лев 11:44
+ 12:13 Айт 4:26
+ 12:14 Мат 5:8
+ 12:15 Ягь 4:1, Такр 29:18
+ 12:16 Ягь 13:4, Яр 25:29-34
+ 12:17 Яр 27:34-38

+ 12:18 Чыгъ 19:16-18, Чыгъ 20:18, Такр 4:11, Такр 5:22

+ 12:19 Чыгъ 19:16, Чыгъ 20:19, Такр 5:27
+ 12:20 Чыгъ 19:12-13
+ 12:21 Такр 9:19

+ 12:22 Гал 4:26, Вагь 14:1, Вагь 21:2, Такр 33:2, Ягьуда 1:14

+ 12:23 Лкъ 10:20, Фил 3:12, Ягь 11:40
+ 12:24 Ягь 8:6, Ягь 9:15, 1 Пет 1:2, Яр 4:10
+ 12:25 Ягь 2:3
+ 12:26 Чыгъ 19:18,
+ 12:27 Заб 101:27
+ 12:28 Заб 2:11
+ 12:29 Такр 4:24

+ 13:1 Югь 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, Рум 12:10, 1 Сал 4:9

+ 13:2 1 Пет 4:9, Яр 18:3, Яр 19:2
+ 13:3 Мат 25:36, Ягь 10:34
+ 13:4 1 Кор 7:38, Чыгъ 20:14, 1 Кор 6:9

+ 13:5 Айт 23:4, Мат 6:19, Мат 6:25, 1 Тим 3:1, 1 Тим 6:7-9,

+ 13:6 Заб 117:6
+ 13:7 Ягь 6:12
+ 13:8 Заб 101:28
+ 13:9 Кол 2:16
+ 13:11 Чыгъ 29:14, Лев 16:27
+ 13:12 Мат 21:39, Мк 12:8
+ 13:13 1 Пет 4:14, Ягь 11:26
+ 13:15 Заб 49:14, Заб 106:22,

+ 13:18 Эф 6:19, 1 Сал 5:25, 2 Сал 3:1, Элч 23:1, Элч 24:16

+ 13:20 Рум 15:33, Заб 22:1, Заб 79:2, Югь 10:11, 1 Пет 5:4, Чыгъ 24:8,

+ 13:23 Элч 16:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Ягьудилеге

- Баш Сёз

- Ягьудилеге

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар